Şirket kurarken verilen ilk karar tür seçimidir ve sonradan değiştirmek (tür değiştirme) hem zaman hem masraf demektir. Anonim ve limited şirket arasındaki tercih, çoğu girişimcinin sandığı gibi yalnızca sermaye tutarıyla ilgili değildir; ortağın kendi malvarlığıyla ne zaman sorumlu olacağını, payını ne kadar kolay satabileceğini ve şirketi kimin yöneteceğini de belirler.
Bu yazıda iki türü madde madde karşılaştırıyoruz: kuruluş, sermaye, ortak sayısı, yönetim, pay devri, sorumluluk ve halka açılma. Sonunda hangi durumda hangisinin daha uygun olduğunu özetliyoruz. Şirketin nasıl kurulacağına ilişkin adımlar bu yazının konusu değil; burada odak, iki tür arasındaki farklar.
Kısa karşılaştırma tablosu
| Konu | Anonim şirket | Limited şirket |
|---|---|---|
| Asgari sermaye | 250.000 TL | 50.000 TL |
| Kurucu sayısı | En az 1 | En az 1 |
| Azami ortak sayısı | Sınır yok | 50 |
| Yönetim | Yönetim kurulu | Müdür / müdürler |
| Pay devri | Kural olarak serbest, noter şartı yok | Noter onayı + genel kurul onayı |
| Ortağın kamu borcu sorumluluğu | Yok | Payı oranında kişisel sorumluluk |
| Halka açılma | Mümkün | Mümkün değil |
Sermaye ve kuruluş bakımından fark
Asgari sermaye tutarları 1 Ocak 2024’te yürürlüğe giren Cumhurbaşkanı kararıyla yükseltildi. Anonim şirkette Türk Ticaret Kanunu m. 332’deki asgari esas sermaye 250.000 TL, kayıtlı sermaye sistemini benimseyen halka açık olmayan anonim şirketlerde başlangıç sermayesi 500.000 TL’dir. Limited şirkette ise Türk Ticaret Kanunu m. 580’deki asgari esas sermaye 50.000 TL’ye çıkarılmıştır.
Kurucu sayısı bakımından iki tür de esnek: Türk Ticaret Kanunu m. 338 anonim şirketin bir veya daha fazla kurucuyla kurulabileceğini, m. 573 ise limited şirketin bir veya daha çok gerçek ya da tüzel kişi tarafından kurulabileceğini söyler. Fark üst sınırdadır: m. 574’e göre limited şirkette ortak sayısı elliyi aşamaz; anonim şirkette böyle bir sınır yoktur. Çok ortaklı veya zamanla yatırımcı alacak yapılar için bu tek başına belirleyici olabilir.
Yönetim yapısı nasıl farklılaşır?
Anonim şirket yönetim kurulu ile yönetilir; yönetim kurulu üyesinin pay sahibi olması gerekmez ve tüzel kişiler de üye olabilir. Limited şirkette yönetim müdürlere aittir ve önemli bir kısıt vardır: Türk Ticaret Kanunu m. 623’e göre yönetim ve temsil şirket sözleşmesiyle bir veya birden fazla ortağa, tüm ortaklara ya da üçüncü kişilere verilebilir; ancak en az bir ortağın şirketi yönetim hakkının ve temsil yetkisinin bulunması gerekir. Yani limited şirketin yönetimini tümüyle dışarıdan kişilere bırakamazsınız.
Pay devri: en pratik fark
Günlük hayatta en çok hissedilen fark budur.
Anonim şirkette
Türk Ticaret Kanunu m. 490’a göre, kanunda veya esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe nama yazılı paylar herhangi bir sınırlandırmaya bağlı olmaksızın devredilebilir. Devir, ciro edilmiş nama yazılı pay senedinin zilyetliğinin devralana geçirilmesiyle yapılabilir. Noter onayı ve genel kurul kararı aranmaz. Pay senedi bastırılmış bir anonim şirkette hisse satışı, bu yüzden çok daha hızlı ilerler.
Limited şirkette
Türk Ticaret Kanunu m. 595 iki aşama öngörür: devir sözleşmesi yazılı yapılır ve imzalar noterce onanır; ayrıca şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse devir için ortaklar genel kurulunun onayı şarttır ve devir bu onayla geçerli olur. Genel kurul, şirket sözleşmesinde başka türlü düzenlenmemişse sebep göstermeksizin onayı reddedebilir. Başvurudan itibaren üç ay içinde reddedilmezse onay verilmiş sayılır.
Yargıtay da bu iki aşamanın birlikte arandığını, buna karşılık ticaret siciline tescilin devrin kurucu değil açıklayıcı unsuru olduğunu vurgulamıştır: pay, geçerli sözleşme ve onayla geçer; tescil, iyiniyetli üçüncü kişilerin güvenini korumaya hizmet eder.
Sorumluluk: kâğıt üstünde aynı, uygulamada çok farklı
Her iki türde de ortaklar kural olarak şirket borçlarından sorumlu değildir. Limited şirket için Türk Ticaret Kanunu m. 602 açıktır: şirket, borç ve yükümlülükleri dolayısıyla sadece malvarlığıyla sorumludur. Ortak yalnızca taahhüt ettiği sermaye payını ödemekle yükümlüdür.
Ancak kamu borçlarında tablo değişir ve bu, iki tür arasındaki en önemli farktır. 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun m. 35’e göre limited şirket ortakları, şirketten tamamen veya kısmen tahsil edilemeyen ya da tahsil edilemeyeceği anlaşılan amme alacağından sermaye hisseleri oranında doğrudan doğruya sorumlu olur ve bu Kanun hükümlerine göre takibe tabi tutulur. Yani vergi ve SGK borcu şirketten tahsil edilemezse, limited şirket ortağının kişisel malvarlığına gidilebilir.
Anonim şirkette pay sahibi için böyle bir sorumluluk yoktur. Anonim şirkette kamu borcu sorumluluğu, pay sahibine değil kanuni temsilciye (yönetim kurulu üyesi/temsile yetkili kişi) yöneliktir. Bu nedenle, yönetimde yer almayan bir yatırımcı için anonim şirket belirgin biçimde daha korunaklıdır.
Aynı maddenin ek fıkrası pay devrinde de kritik bir kural getirir: ortağın payını devretmesi hâlinde, payı devreden ve devralan, devir öncesine ait amme alacaklarından müteselsilen sorumlu tutulur. Limited şirket payı satın alırken şirketin vergi ve SGK borcu mutlaka araştırılmalıdır.
Vergi, halka açılma ve diğer farklar
- Kurumlar vergisi: İki tür de kurumlar vergisi mükellefidir; oran bakımından tür farkı yoktur.
- Pay satış kazancı: Anonim şirkette pay senedi bastırılmış ve belirli bir süre elde tutulmuşsa, gerçek kişinin pay satışından doğan kazanç için vergisel avantaj gündeme gelebilir. Limited şirket payında bu imkân yoktur. Somut durumda mali müşavirinize danışın.
- Halka açılma ve tahvil: Yalnızca anonim şirket halka açılabilir ve sermaye piyasası araçları ihraç edebilir.
- Avukat bulundurma: Esas sermayesi belirli tutarın üzerindeki anonim şirketler sözleşmeli avukat bulundurmakla yükümlüdür; limited şirket için böyle bir zorunluluk yoktur.
Hangisi size uygun?
Limited şirket şu durumlarda daha uygundur: ortak sayısı az ve sabit, sermaye ihtiyacı sınırlı, hızlı ve düşük maliyetli kuruluş isteniyor, ortaklar zaten yönetimde yer alacak.
Anonim şirket şu durumlarda öne çıkar: yatırımcı alınacak veya pay devri sık olacak, ortak sayısı elliyi aşabilir, ortaklardan bazıları yönetime hiç girmeyecek (kamu borcu sorumluluğu riski), ileride halka açılma veya kurumsal büyüme hedefleniyor.
Karar verirken yalnızca kuruluş maliyetine bakmak yanıltıcıdır; asıl soru, ortakların sorumluluk ve çıkış ihtiyacıdır. Şirket türü seçimi, ana sözleşmenin hazırlanması ve ortaklık yapısının kurgulanması ticaret ve şirketler hukuku alanına girer; ortaklar arası sözleşmeler ve cezai şart boyutu için borçlar ve sözleşmeler hukuku sayfamıza da bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Tek kişiyle anonim şirket kurulabilir mi?
Evet. Türk Ticaret Kanunu m. 338 uyarınca anonim şirket bir kurucuyla kurulabilir. Limited şirket de m. 573 uyarınca tek ortakla kurulabilir.
Limited şirket ortağı şirketin vergi borcundan sorumlu mu?
Evet. 6183 sayılı Kanun m. 35’e göre şirketten tahsil edilemeyen amme alacağından ortak, sermaye payı oranında doğrudan sorumludur. Anonim şirkette pay sahibi için bu sorumluluk yoktur; sorumluluk kanuni temsilciye yöneliktir.
Limited şirketi anonim şirkete dönüştürebilir miyim?
Evet, tür değiştirme mümkündür; ancak bilanço, denetim ve tescil süreçleri nedeniyle zaman ve maliyet gerektirir. Bu yüzden tür seçiminin baştan doğru yapılması önemlidir.
Anonim şirkette hisse devri için noter şart mı?
Hayır. Türk Ticaret Kanunu m. 490’a göre nama yazılı paylar kural olarak serbestçe devredilir; devir, ciro edilmiş pay senedinin teslimiyle yapılabilir. Limited şirkette ise noter onayı ve genel kurul onayı gerekir.
Limited şirkette ortak sayısı elliyi aşarsa ne olur?
Türk Ticaret Kanunu m. 574 bu sınırı koyar; sınırın aşılmaması gerekir. Ortak sayısının artması beklenen yapılarda baştan anonim şirket tercih edilmelidir.
Yönetimde yer almayan yatırımcı için hangisi daha güvenli?
Anonim şirket. Kamu borcu sorumluluğu pay sahibine değil kanuni temsilciye yöneldiği için, yönetime girmeyen yatırımcı bakımından anonim şirket daha korunaklıdır.
Bu yazı Türk hukukuna ilişkin genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Sermaye tutarları ve vergi uygulamaları değişebildiğinden karar öncesinde güncel durumu teyit ettirin. Somut durumunuz için avukatınıza ve mali müşavirinize danışmanızı öneririz.
